Trong 9 tháng đầu năm 2026, xã Kon Chiêng ghi nhận 134 trường hợp sinh, trong đó 61 trường hợp sinh ngoài cơ sở y tế, chiếm khoảng 45,5%. Trạm Y tế xã đang triển khai chiến dịch truyền thông theo hướng đi từng nhà, gặp từng thai phụ, vận động gia đình chuẩn bị phương án sinh tại cơ sở y tế.
Theo kế hoạch của Trạm Y tế xã Kon Chiêng, trong 9 tháng đầu năm 2026, địa phương ghi nhận 61/134trường hợp sinh ngoài cơ sở y tế. Một số địa bàn có số trường hợp cao gồm các Làng: Kông Chiêng, Đak Ó, Đak Trôi, Git; Đak Bớt và King.
Thực tế này đặt ra yêu cầu phải tăng cường truyền thông, vận động phụ nữ mang thai và gia đình lựa chọn sinh tại cơ sở y tế, nhất là tại những khu vực xa trung tâm, giao thông đi lại khó khăn và có tỷ lệ sinh tại nhà cao.
Theo kế hoạch, chiến dịch truyền thông cao điểm được triển khai từ tháng 9 đến hết tháng 12/2026, trên phạm vi toàn xã, tập trung trước tại những địa bàn có số ca sinh tại nhà cao. Mục tiêu đến cuối năm là giảm tỷ lệ sinh con tại nhà xuống dưới 15%, đồng thời giảm ít nhất 50% số trường hợp sinh ngoài cơ sở y tế so với năm 2025.
Để đạt mục tiêu này, Trạm Y tế xã phối hợp với y tế thôn bản, cô đỡ thôn bản, trưởng thôn, Hội Phụ nữ và những người có uy tín trong cộng đồng triển khai nhiều hình thức truyền thông. Trong đó, trọng tâm là phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”, nắm chắc danh sách phụ nữ mang thai, theo dõi thai kỳ và tư vấn trực tiếp cho thai phụ cùng gia đình.
Thay vì chờ người dân tìm đến cơ sở y tế, cán bộ y tế chủ động đến tận nhà, trao đổi về lịch khám thai, dự kiến ngày sinh, nơi sinh và phương án di chuyển khi thai phụ chuyển dạ. Với những phụ nữ mang thai ở xa trung tâm hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, kế hoạch sinh cá thể được chuẩn bị sớm, trong đó xác định cơ sở y tế dự kiến sinh, người đưa đi và phương tiện vận chuyển.
Theo thông tin từ Trạm Y tế xã, hiện đơn vị có 8 nhân lực làm việc tại 2 cơ sở; tại Trạm Y tế chính còn thiếu nữ hộ sinh. Trong khi đó, địa bàn xã rộng, khoảng cách từ đầu xã đến cuối xã hơn 40 km, dân cư phân bố không đồng đều, có những làng cách nhau khoảng 15 km.
Với đặc điểm đó, việc tiếp cận từng thai phụ, nhất là những người ở các làng xa, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cán bộ Trạm Y tế với mạng lưới y tế thôn bản, cô đỡ thôn bản và các lực lượng tại cộng đồng.
Kế hoạch của Trạm Y tế cũng xác định y tế thôn bản và cô đỡ thôn bản là lực lượng bám địa bàn, có nhiệm vụ theo dõi quá trình mang thai, nhắc lịch khám, tư vấn tại nhà và thông báo cho Trạm Y tế khi phát hiện phụ nữ mang thai mới hoặc trường hợp có nguy cơ. Trưởng thôn, già làng, người có uy tín và các đoàn thể cùng tham gia vận động, nhất là đối với những gia đình còn có tâm lý muốn sinh tại nhà.
Trong điều kiện nhân lực còn hạn chế, mạng lưới này giúp Trạm Y tế mở rộng khả năng tiếp cận đến từng làng, từng hộ gia đình, thay vì chỉ tập trung vào các buổi truyền thông đông người.
Thực tế tại cơ sở cho thấy, thay đổi nhận thức về nơi sinh không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với thay đổi hành vi ngay lập tức.
Có trường hợp cán bộ Trạm Y tế đến tận nhà tuyên truyền, vận động một thai phụ và gia đình. Sau buổi trao đổi, gia đình đồng ý sẽ không để sản phụ sinh tại nhà. Tuy nhiên, ngay ngày hôm sau khi chuyển dạ, người phụ nữ này vẫn sinh con tại nhà, tự đỡ đẻ và tự cắt rốn cho trẻ.
Câu chuyện cho thấy quyết định nơi sinh có thể chịu tác động bởi nhiều yếu tố, từ thói quen của gia đình, hoàn cảnh lúc chuyển dạ đến khoảng cách, phương tiện đi lại, tâm lý muốn tiếp tục cách sinh quen thuộcvà còn nhiều gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn.
Cán bộ Trạm Y tế xã Kon Chiêng đi từng nhà vận động phụ nữ mang thai khám thai định kỳ.
Vì vậy, với Kon Chiêng, một cuộc tuyên truyền đơn lẻ khó có thể tạo ra thay đổi bền vững. Thai phụ cần được gặp và tư vấn nhiều lần; đồng thời chồng, cha mẹ và những người thân trong gia đình cũng phải được vận động để cùng thống nhất phương án đi sinh.
Chị Huỳnh Thị Phương Dung, Phụ trách Trạm Y tế xã Kon Chiêng, cho biết đơn vị đang tập trung nắm chắc từng trường hợp phụ nữ mang thai trên địa bàn, tăng cường tư vấn trực tiếp và phối hợp với lực lượng tại thôn, làng để vận động gia đình cùng chuẩn bị phương án đưa phụ nữ đến cơ sở y tế sinh con.
Theo chị Dung, công tác vận động cần được thực hiện thường xuyên, không chỉ với thai phụ mà cả chồng, cha mẹ và người thân, bởi sự đồng thuận và hỗ trợ của gia đình có ý nghĩa quan trọng khi sản phụ chuyển dạ.
Mục tiêu của chiến dịch không chỉ là giảm số trường hợp sinh tại nhà, mà còn hướng đến tăng cường quản lý thai nghén, bảo đảm phụ nữ mang thai được khám thai định kỳ và có phương án sinh phù hợp. Kế hoạch đặt mục tiêu quản lý thai nghén đạt 98% phụ nữ mang thai trên địa bàn; ít nhất 90% phụ nữ mang thai được khám thai tối thiểu 4 lần trong 3 giai đoạn thai kỳ.
Sinh tại cơ sở y tế giúp sản phụ được cán bộ chuyên môn theo dõi trong quá trình chuyển dạ, sinh và sau sinh; trẻ sơ sinh được chăm sóc, theo dõi ngay sau khi chào đời. Khi xuất hiện bất thường, việc xử trí hoặc chuyển tuyến cũng có thể được thực hiện kịp thời.
Ngược lại, sinh tại nhà khi không có cán bộ y tế hoặc cô đỡ thôn bản hỗ trợ có thể làm tăng nguy cơ bỏ sót những diễn biến bất thường. Kế hoạch của Trạm Y tế đặc biệt lưu ý nguy cơ băng huyết sau sinh và nhiễm trùng rốn sơ sinh liên quan đến việc sử dụng dụng cụ cắt rốn không vô trùng.
Bên cạnh truyền thông trực tiếp, Kon Chiêng còn lồng ghép nội dung vận động sinh tại cơ sở y tế trong các buổi sinh hoạt của Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân và các tổ chức ở thôn, làng. Nội dung tuyên truyền được thực hiện bằng tiếng phổ thông và tiếng Bahnar để người dân dễ tiếp cận, dễ hiểu.
Đặc biệt, kế hoạch không chỉ xác định phụ nữ mang thai là đối tượng cần vận động mà còn hướng đến chồng, cha mẹ và người thân trong gia đình. Trưởng thôn, già làng, người có uy tín cũng được phát huy vai trò trong tuyên truyền, thuyết phục các gia đình thay đổi nhận thức và từng bước thay đổi thói quen sinh tại nhà.
Mỗi thai phụ cần được quản lý thai nghén, khám thai đầy đủ và cùng gia đình chuẩn bị trước phương án đi sinh: sinh ở đâu, ai đưa đi, đi bằng phương tiện nào và liên hệ với ai khi có dấu hiệu chuyển dạ.
Từ những cuộc vận động tại từng hộ gia đình, từng cuộc trò chuyện với thai phụ và người thân, Trạm Y tế xã Kon Chiêng đang từng bước đưa việc sinh con tại cơ sở y tế trở thành lựa chọn được chuẩn bị từ trước, thay vì chờ đến khi chuyển dạ mới tìm cách xử lý. Mục tiêu cuối cùng là hạn chế những cuộc sinh diễn ra trong điều kiện thiếu hỗ trợ chuyên môn, bảo đảm an toàn hơn cho cả mẹ và trẻ sơ sinh.
Tác giả bài viết:
Lê Quế (Khoa Truyền thông – GDSK)
