Hơn 8h sáng 11-10, các "mẹ bầu" là đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên đã ngồi kín những hàng ghế trong hội trường UBND xã Gào (Gia Lai). Công trình được xây theo kiến trúc nhà rông với mái cao vút, gợi nhớ không gian chung mà đồng bào các dân tộc Tây Nguyên dành cho những việc hệ trọng.

Khác với những lần tụ họp của buôn làng, dưới mái nhà rông của UBND xã Gào hôm qua, các thai phụ mới là những nhân vật chính. Họ đến, không chỉ mang quà về mà còn mang theo niềm tin rằng hành trình làm mẹ sắp tới sẽ không đơn độc.

Để không còn "đàn bà đi biển mồ côi một mình"

"Đàn ông đi biển có đôi/ Đàn bà đi biển mồ côi một mình" - câu ca dao ấy đã quen thuộc với bao thế hệ người Việt, như một lời thương cho nỗi vất vả của người phụ nữ khi sinh nở. Nhưng ở một số buôn làng vùng sâu, vùng xa của Gia Lai, hai chữ "một mình" chưa hẳn chỉ còn trong ca dao.

Theo tập tục cũ, đến ngày sinh nở, người phụ nữ được gia đình chuẩn bị cho một khăn gói đồ ăn, rồi lên chòi rẫy tự mình vượt cạn. Không bác sĩ, không người đỡ đẻ, chỉ có người mẹ và đứa con sắp chào đời. Hủ tục ấy cùng nhận thức chưa toàn diện về y tế, bác sĩ đã trở thành rào cản với nhiều bà mẹ là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa.

• Nguy hiểm sinh con tại nhà - Kỳ 1: Mất vợ, mất con vì 'sinh con thuận tự nhiên'

• Nguy hiểm sinh con tại nhà - Kỳ 2: Để người mẹ được sinh con trong ánh sáng

• Sinh con 'thuận tự nhiên' tại nhà: Không thương thân, xin hãy thương con

Để hạn chế tối đa tình trạng này, ngành y tế và Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) tỉnh Gia Lai đã phối hợp triển khai nhiều chương trình, dự án chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Dù đã đạt được những kết quả tích cực bước đầu, nỗi lo vẫn còn đó.

6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh Gia Lai ghi nhận 659 bà mẹ sinh con tại nhà, 74,4% trong số đó không có cán bộ y tế hỗ trợ. Khi vượt cạn không có cán bộ y tế bên cạnh, cả mẹ và con đối mặt nguy cơ băng huyết, nhiễm khuẩn, thậm chí tử vong.

Với tinh thần không người mẹ nào bị bỏ lại phía sau cùng sự thấu hiểu sâu sắc, chương trình thí điểm hỗ trợ "Phụ nữ mang thai có hoàn cảnh khó khăn" do Trung ương Hội LHPN Việt Nam phối hợp với tỉnh Gia Lai đã tìm đến những người khó khăn nhất. 

Họ là những phụ nữ thuộc hộ nghèo, cận nghèo, phụ nữ đơn thân, phụ nữ khuyết tật, người sống ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

200 thai phụ được trao quà trong chương trình thí điểm hỗ trợ phụ nữ mang thai có hoàn cảnh khó khăn tại xã Gào. Chương trình xuất phát từ ý tưởng, sự quan tâm sâu sắc của Phu nhân Ngô Phương Ly - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Tham dự chương trình được tổ chức tại xã Gào có Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai Thái Đại Ngọc, Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn và Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Lê Thị Thủy. Từ Hà Nội, Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, bà Ngô Phương Ly, đã đến Gia Lai đồng hành và tham dự chương trình.

Chia sẻ tại sự kiện, bà Lê Thị Thủy cho biết chương trình xuất phát từ ý tưởng và sự quan tâm sâu sắc của Phu nhân Ngô Phương Ly đối với những phụ nữ mang thai có hoàn cảnh khó khăn. Từ ý tưởng ấy, Trung ương Hội LHPN Việt Nam đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị và nhà hảo tâm triển khai chương trình, lần này thí điểm tại Gia Lai.

Để lan tỏa tinh thần trách nhiệm, sự sẻ chia của cộng đồng và toàn xã hội đối với những phụ nữ đang mang trong mình mầm non tương lai của đất nước, bà Lê Thị Thủy và Phu nhân Ngô Phương Ly đã trao biển hỗ trợ 2 tỉ đồng cho tỉnh Gia Lai từ kinh phí của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex).

Cùng chung tay, các nhà hảo tâm trao tặng 200 phần quà, mỗi phần trị giá khoảng 1 triệu đồng, tổng cộng 200 triệu đồng cho các mẹ bầu.

Đồng hành suốt "9 tháng 10 ngày"

Hành trình làm mẹ kéo dài "9 tháng 10 ngày" và suốt chặng đường ấy, biết bao nhọc nhằn có thể xảy đến: những cơn ốm nghén, những bữa ăn chưa đủ chất, một cơn sốt bất chợt, những lần đi khám thai xa nhà.

Hiểu rõ các điều ấy, những người làm chương trình không trao món quà trọn một lần. Khoản hỗ trợ được chia thành nhiều đợt, đến với người mẹ theo từng tháng, như một người thân lặng lẽ đi bên cạnh suốt thai kỳ. Sự đồng hành ấy rất có ý nghĩa với phụ nữ dân tộc thiểu số, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn tại vùng sâu, vùng xa.

Trong 10 triệu đồng mà mỗi người trong số 200 thai phụ được nhận, 5 triệu đồng tiền mặt được chi đều 1 triệu đồng mỗi tháng qua Ngân hàng Chính sách xã hội. Khoản 2 triệu đồng dành cho sữa bầu do tỉnh lựa chọn, bảo đảm tiêu chuẩn theo quy định.

Phần còn lại là 3 phiếu khám thai, mỗi phiếu trị giá 1 triệu đồng, dùng cho 3 lần khám tại cơ sở y tế được chỉ định để theo dõi thai kỳ hoặc chăm sóc sức khỏe sau sinh, bên cạnh những lần khám định kỳ khác. Nếu chi phí khám thực tế thấp hơn 1 triệu đồng, cơ sở y tế chỉ thanh toán theo chi phí thật và trả lại phần còn lại cho thai phụ. Không đồng nào dành cho người mẹ bị bỏ phí.

Lắng nghe câu chuyện của một số thai phụ, bà Lê Thị Thủy và Phu nhân Ngô Phương Ly gợi ý sự linh hoạt trong triển khai, dựa trên tình hình thực tế và phải làm sao để mỗi tấm phiếu khám như một lời hẹn để thai phụ đến cơ sở y tế đúng kỳ.

Sự đồng hành sẽ không dừng lại dù sự kiện ở xã Gào đã khép lại. Ông Phạm Anh Tuấn - Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai - bày tỏ cảm ơn và đánh giá cao ý nghĩa thiết thực của chương trình.

Ông đề nghị ngành y tế, các cấp Hội Phụ nữ và chính quyền cơ sở tiếp tục theo dõi, hướng dẫn, hỗ trợ từng trường hợp sau chương trình, đặc biệt là giúp các thai phụ duy trì lịch khám định kỳ, chăm sóc tốt sức khỏe trong thai kỳ và chuẩn bị kiến thức, kỹ năng nuôi con.

Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai khẳng định địa phương sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực để người dân vùng khó khăn, nhất là phụ nữ mang thai, tiếp cận tốt hơn các dịch vụ thiết yếu.

Những lần đầu tiên

Tại chương trình, các y, bác sĩ của tỉnh Gia Lai đã trực tiếp tư vấn cho các mẹ bầu về dinh dưỡng, chăm sóc thai kỳ và kỹ năng chăm sóc trẻ sơ sinh. Xã cũng tổ chức khu trưng bày sách về chăm sóc thai kỳ, nuôi dạy con, kỹ năng làm cha mẹ, và hoạt động khám thai, tư vấn sức khỏe cho thai phụ tại trạm y tế địa phương.

Rời hội trường nhà rông, bà Lê Thị Thủy cùng Phu nhân Ngô Phương Ly đã ân cần thăm hỏi các thai phụ, cùng chị em đến nghe tư vấn của bác sĩ. Qua những câu chuyện các chị chia sẻ, đoàn công tác nhận thấy với không ít thai phụ, kể cả người đã có 1-2 mặt con trong nhà, chương trình đã mang đến những "lần đầu tiên".

Lần đầu tiên được biết trong thai kỳ cần bao nhiêu lần khám thai. Lần đầu tiên biết những món ăn đủ chất cho bản thân và con khi mang thai. Và lần đầu tiên, những người chồng biết nên nói gì với vợ trong những ngày vợ mang thai.

Ghi nhận sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh và các cấp đối với chị em, đoàn công tác mong muốn trong thời gian tới, đội ngũ y tế tỉnh tiếp tục đồng hành, chia sẻ và trang bị kiến thức, kỹ năng cho các thai phụ. Phu nhân Ngô Phương Ly dặn dò các chị em lắng nghe bác sĩ tư vấn, để "mẹ khỏe, con khỏe, cả nhà hạnh phúc, nhiều tiếng cười".

Bớt thiệt thòi ngay từ trong bụng mẹ

Việc chăm lo sức khỏe cho phụ nữ mang thai, nhất là phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn không chỉ để người mẹ mạnh khỏe, mà còn tạo nền tảng để mỗi trẻ em được sinh ra khỏe mạnh, phát triển toàn diện ngay từ những năm tháng đầu đời, góp phần nâng cao chất lượng dân số vì sự phát triển bền vững của đất nước.

Bởi lẽ, người được chăm lo không chỉ là người mẹ mà còn là thế hệ tương lai của đất nước. Giới y khoa gọi 1.000 ngày đầu đời, tính từ khi người mẹ mang thai đến lúc trẻ tròn 2 tuổi, là giai đoạn vàng cho sự phát triển thể chất và trí tuệ. Khoảng 270 ngày đầu tiên của chặng đường ấy diễn ra ngay trong bụng mẹ.

Trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số vốn đã có tỉ lệ suy dinh dưỡng thấp còi cao hơn mức chung cả nước. Mỗi hộp sữa cho các mẹ bầu và mỗi lần khám thai, vì thế, là cách để những trẻ em vùng cao bớt đi phần thiệt thòi ngay từ khi còn trong bụng mẹ, để có một khởi đầu công bằng hơn với bạn bè ở những nơi đủ đầy.

Với Tây Nguyên, địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng cả về kinh tế - xã hội lẫn quốc phòng - an ninh, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em từ trong thai kỳ là bước khởi đầu chiến lược để nâng cao thể trạng, tầm vóc và trí tuệ cho thế hệ tương lai của đồng bào tại đây, góp phần phát triển vùng đất này một cách bền vững.

Qua những chuyến công tác, những thước phim và câu chuyện về Tây Nguyên, Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm luôn trăn trở trước hình ảnh những người mẹ gầy gò, mệt mỏi nhưng vẫn đang mang trong mình một mầm sống mới. 

Từ trăn trở đó, bà đề nghị Hội LHPN Việt Nam xây dựng một chương trình hỗ trợ, không chỉ dừng ở việc "trao quà" tạm thời mà phải là một mô hình chăm sóc toàn diện, gồm ba phần: hỗ trợ vật chất (dinh dưỡng, tài chính), chăm sóc y tế (khám thai, tư vấn sức khỏe) và nâng cao nhận thức cho người dân.

Chương trình ngày 11-10 tại xã Gào vì thế là hoạt động thiết thực, góp phần thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước "lấy con người làm trung tâm, là mục tiêu và động lực phát triển của xã hội".

Đó cũng là sự bổ sung cho những chính sách được triển khai bền bỉ nhiều năm qua, như các dự án chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Bà Lê Thị Thủy và Phu nhân Ngô Phương Ly tặng quà cho các phụ nữ mang thai có hoàn cảnh khó khăn - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Khi sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đến tận từng thai phụ bằng những việc làm thiết thực và lâu dài, niềm tin của đồng bào được bồi đắp một cách tự nhiên. Đó cũng là cách ý Đảng, lòng dân gắn kết bền chặt, từ chính những mầm sống tương lai của buôn làng.

Sự chở che ấy càng cần với những trường hợp đặc biệt, như phụ nữ đơn thân hay những bà mẹ còn ở tuổi vị thành niên. Trong 6 tháng đầu năm nay, 9,1% ca sinh tại nhà ở Gia Lai là của các bà mẹ vị thành niên.

Sâu xa hơn, chương trình còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ: điều trẻ em cần nhất không chỉ là được sinh ra, mà còn là được lớn lên trong tình yêu thương của mẹ cha, sự chăm sóc của gia đình và sự bảo vệ của cộng đồng.

"Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, nguyên nhân nào, chúng ta cũng không được bỏ rơi trẻ em, không để trẻ em sinh ra mất đi cơ hội được sống trong tình cảm, trong vòng tay yêu thương và sự chăm sóc của cả gia đình", bà Lê Thị Thủy nhấn mạnh.

Chương trình ngày 11-10 vì thế còn gửi đi lời nhắn rằng những bà mẹ khó khăn và có hoàn cảnh đặc biệt hãy vững tin vào điểm tựa: gia đình, y tế cơ sở, Hội Phụ nữ, chính quyền và những tấm lòng hảo tâm.

Món quà tháng 10 năm nay cho các thai phụ khó khăn ở Gia Lai sẽ không khép lại khi ngày 20-10 đi qua mà sẽ được "mở dần" qua từng tháng, cho đến ngày những đứa trẻ vùng cao cất tiếng khóc chào đời, với một khởi đầu đủ đầy hơn.

Rồi những đứa trẻ ấy sẽ lớn lên, chạy nhảy dưới mái nhà rông của buôn làng và trở thành những người con có ích cho xã hội, cho đất nước.

Một số hình ảnh hoạt động ý nghĩa của Phu nhân Ngô Phương Ly và đoàn công tác tại Gia Lai

Các tiết mục thể hiện niềm tự hào về truyền thống các đồng bào dân tộc ở Tây Nguyên - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Tác giả bài viết: Duy Linh Theo Báo tuổi trẻ